چگونه تجهیزات پزشکی خانگی را ضدعفونی کنیم؟

نگهداری و تمیز کردن صحیح تجهیزات پزشکی خانگی یکی از مهم‌ترین بخش‌های مراقبت از این وسایل است. تجهیزاتی مانند دستگاه فشار خون، تب‌سنج، پالس اکسیمتر، تجهیزات تنفسی و برخی وسایل کمک‌درمانی ممکن است در طول استفاده با پوست، ترشحات بدن یا سطوح آلوده تماس داشته باشند. تمیز نکردن صحیح این وسایل می‌تواند باعث انتقال آلودگی و کاهش ایمنی استفاده از آن‌ها شود.

البته همه تجهیزات پزشکی را نمی‌توان با یک روش ضدعفونی کرد. جنس وسیله، نوع تماس آن با بدن و دستورالعمل سازنده تعیین می‌کند که وسیله به شست‌وشو، ضدعفونی یا روش تخصصی‌تری نیاز دارد. FDA نیز تأکید می‌کند که برای تمیز کردن تجهیزات خانگی، ابتدا باید دستورالعمل سازنده بررسی و طبق همان عمل شود.

تفاوت تمیز کردن، ضدعفونی و استریل کردن

قبل از شروع، باید تفاوت این سه مرحله را بدانیم:

• تمیز کردن: حذف آلودگی، گردوغبار، چربی و مواد قابل مشاهده از سطح وسیله.

• ضدعفونی کردن: کاهش یا از بین بردن بسیاری از میکروارگانیسم‌های بیماری‌زا روی سطح.

• استریل کردن: فرایندی تخصصی برای از بین بردن تمام اشکال حیات میکروبی و معمولاً برای تجهیزات خاص پزشکی انجام می‌شود.

در بسیاری از تجهیزات پزشکی خانگی، تمیز کردن صحیح و سپس ضدعفونی طبق دستور سازنده کافی است؛ اما بعضی وسایل یا قطعات به روش‌های تخصصی‌تری نیاز دارند.

مرحله اول؛ دستورالعمل دستگاه را بررسی کنید

مهم‌ترین مرحله قبل از استفاده از هر ماده شوینده یا ضدعفونی‌کننده، مطالعه دفترچه راهنمای دستگاه است.

برخی تجهیزات ممکن است در برابر الکل، مواد حاوی کلر، حرارت یا حتی رطوبت حساس باشند. بنابراین نباید تصور کرد که هر ماده ضدعفونی‌کننده‌ای برای تمام تجهیزات پزشکی مناسب است.

اگر دستورالعمل دستگاه را در اختیار ندارید، بهتر است از سازنده، فروشنده یا کادر درمان درباره روش مناسب تمیز کردن آن سؤال کنید.

وسایل مورد نیاز برای ضدعفونی تجهیزات پزشکی خانگی

بسته به نوع وسیله ممکن است به موارد زیر نیاز داشته باشید:

• دستمال یا پارچه تمیز و بدون پرز

• آب و شوینده مناسب، در صورت تأیید سازنده

• محلول ضدعفونی‌کننده مناسب دستگاه

• دستکش یکبارمصرف در صورت نیاز

• دستمال خشک و تمیز

نکته: غلظت و زمان تماس ماده ضدعفونی‌کننده اهمیت زیادی دارد. نباید صرفاً به دلیل «قوی‌تر بودن» یک ماده، مقدار بیشتری از آن استفاده کرد. دستورالعمل روی محصول و توصیه سازنده دستگاه باید رعایت شود.

روش کلی ضدعفونی تجهیزات پزشکی خانگی

۱. دست‌ها را بشویید

قبل از کار با وسیله، دست‌ها را با آب و صابون بشویید. این کار از انتقال آلودگی به تجهیزات جلوگیری می‌کند.

۲. دستگاه را از برق جدا کنید

اگر وسیله برقی است، پیش از تمیز کردن آن را خاموش و در صورت امکان از برق جدا کنید. همچنین نباید آب یا محلول مستقیماً روی قسمت‌های الکتریکی دستگاه ریخته شود.

۳. آلودگی قابل مشاهده را پاک کنید

ابتدا آلودگی‌های قابل مشاهده را با روش توصیه‌شده توسط سازنده پاک کنید. تمیز کردن مرحله مهمی است، زیرا باقی ماندن مواد آلی و آلودگی روی سطح می‌تواند اثربخشی مرحله ضدعفونی را کاهش دهد.

۴. ضدعفونی‌کننده مناسب را استفاده کنید

در صورتی که سازنده اجازه داده باشد، از ضدعفونی‌کننده مناسب برای سطح دستگاه استفاده کنید. میزان مصرف و زمان تماس باید دقیقاً مطابق دستورالعمل محصول باشد.

۵. وسیله را خشک کنید

پس از پایان فرایند، دستگاه یا قطعات آن را طبق دستورالعمل سازنده خشک کنید. برخی تجهیزات نباید با حرارت یا روش‌های خاص خشک شوند.

۶. وسیله را در محل تمیز نگهداری کنید

پس از خشک شدن کامل، تجهیزات را در محیطی خشک، تمیز و دور از گردوغبار قرار دهید.

ضدعفونی تجهیزات مختلف چگونه انجام می‌شود؟

دستگاه فشار خون

در دستگاه فشار خون، قسمت‌های پارچه‌ای یا کاف ممکن است با پوست تماس داشته باشند. روش شست‌وشو یا ضدعفونی کاف به جنس آن بستگی دارد؛ بنابراین باید دستورالعمل همان مدل بررسی شود.

تب‌سنج

اگر تب‌سنج با بدن تماس مستقیم دارد، قسمت تماس‌دهنده باید طبق دستور سازنده تمیز و ضدعفونی شود. قسمت الکترونیکی دستگاه نباید در آب فرو برده شود مگر اینکه دستگاه صراحتاً برای این کار طراحی شده باشد.

پالس اکسیمتر

سطحی که با انگشت تماس دارد باید با روش توصیه‌شده توسط سازنده تمیز شود. از ریختن مستقیم مایع روی بدنه یا داخل دستگاه خودداری کنید.

تجهیزات تنفسی

قطعات تجهیزات تنفسی ممکن است تماس مستقیم با مجاری تنفسی داشته باشند و به همین دلیل رعایت دستورالعمل اختصاصی دستگاه اهمیت بیشتری دارد. بعضی قطعات قابل شست‌وشو هستند و برخی قطعات باید طبق برنامه مشخص تعویض شوند.

آیا می‌توان تجهیزات پزشکی را با الکل ضدعفونی کرد؟

نه همیشه. الکل برای برخی سطوح و تجهیزات قابل استفاده است، اما ممکن است به بعضی پلاستیک‌ها، پوشش‌ها یا اجزای دستگاه آسیب بزند.

بنابراین استفاده از الکل باید فقط در صورتی انجام شود که سازنده دستگاه آن را تأیید کرده باشد. CDC نیز الکل را یکی از مواد مورد استفاده برای برخی وسایل قابل استفاده مجدد معرفی می‌کند، اما روش و ماده مناسب به نوع وسیله بستگی دارد.

آیا می‌توان تجهیزات پزشکی را جوشاند؟

خیر، مگر اینکه سازنده صراحتاً اجازه داده باشد.

جوشاندن یا قرار دادن وسیله در آب داغ ممکن است باعث تغییر شکل، آسیب به قطعات یا از بین رفتن عملکرد صحیح دستگاه شود. FDA نیز توصیه می‌کند تجهیزات قابل استفاده مجدد را فقط مطابق دستورالعمل سازنده تمیز، ضدعفونی یا استریل کنید و آن‌ها را نجوشانید مگر اینکه این روش در دستورالعمل محصول مجاز اعلام شده باشد.

وسایل یکبارمصرف را دوباره استفاده نکنید

یکی از نکات بسیار مهم این است که ضدعفونی کردن یک وسیله به معنی قابل استفاده مجدد شدن آن نیست.

سرنگ، سرسوزن و بسیاری از تجهیزات پزشکی مصرفی برای یک بار استفاده طراحی شده‌اند و نباید پس از مصرف شسته یا ضدعفونی و دوباره استفاده شوند. FDA نیز صراحتاً توصیه می‌کند وسیله‌ای که برای یک بار مصرف طراحی شده، مجدداً استفاده نشود.

هر چند وقت یک‌بار تجهیزات پزشکی خانگی را ضدعفونی کنیم؟

دفعات تمیز کردن و ضدعفونی به نوع وسیله و میزان تماس آن با بدن بستگی دارد. بعضی تجهیزات باید بعد از هر بار استفاده تمیز شوند، در حالی که برای برخی دیگر برنامه نگهداری متفاوتی وجود دارد.

بهترین معیار، دستورالعمل سازنده و نوع استفاده از دستگاه است، نه یک برنامه یکسان برای تمام تجهیزات.

اشتباهات رایج هنگام ضدعفونی تجهیزات پزشکی

چند اشتباه می‌تواند باعث آسیب به دستگاه یا کاهش ایمنی استفاده از آن شود:

• استفاده از یک ماده ضدعفونی‌کننده برای تمام تجهیزات

• ریختن مستقیم مایع روی دستگاه‌های برقی

• استفاده بیش از حد از مواد ضدعفونی‌کننده

• رعایت نکردن زمان تماس ماده ضدعفونی‌کننده

• استفاده مجدد از وسایل یکبارمصرف

• قرار دادن تجهیزات در آب یا جوشاندن بدون اجازه سازنده

• نگهداری وسیله قبل از خشک شدن کامل

• نادیده گرفتن دستورالعمل محصول

جمع‌بندی

ضدعفونی تجهیزات پزشکی خانگی باید بر اساس نوع وسیله، جنس آن و دستورالعمل سازنده انجام شود. در حالت کلی، ابتدا آلودگی‌ها پاک می‌شوند، سپس در صورت نیاز از ماده ضدعفونی‌کننده مناسب استفاده شده و وسیله پس از خشک شدن در محیط تمیز نگهداری می‌شود.

مهم‌تر از همه، نباید برای همه تجهیزات یک روش یکسان در نظر گرفت و وسایل یکبارمصرف نیز نباید برای استفاده مجدد ضدعفونی شوند.